Ngay đầu năm 2026, thị trường vàng toàn cầu và trong nước bùng nổ chưa từng có, với mức tăng chóng mặt khiến giới đầu tư đứng ngồi không yên. Giữa lúc “lửa” vàng đang hừng hực, thông tin về sàn giao dịch vàng chuẩn bị đi vào hoạt động liệu có phải là “phao cứu sinh” dập tắt cơn sốt đầu cơ đang chực chờ bùng cháy?
Vàng tăng “phi mã”: Vì đâu nên nỗi?
Ngay trong những ngày đầu năm 2026, thị trường vàng toàn cầu như một con ngựa bất kham, phi nước đại không ngừng nghỉ. Giá vàng thế giới chính thức phá vỡ ngưỡng 5.000 USD/ounce, kéo theo đó là giá vàng miếng và vàng SJC trong nước cũng “nhảy vọt” hàng chục triệu đồng mỗi lượng. Giới chuyên gia nhận định, đây không phải là một sự trùng hợp ngẫu nhiên, mà là màn trình diễn ngoạn mục của một “tam giác quỷ” bao gồm các yếu tố kinh tế, tài chính và địa chính trị.
Ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính – Ngân hàng (Trường Đại học Nguyễn Trãi), phân tích: “Động lực chính đẩy giá vàng lên cao chót vót chính là xu hướng ‘gom hàng’ mạnh mẽ của các ngân hàng trung ương lớn trên thế giới. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang chơi vơi giữa muôn vàn bất định, vàng hiển nhiên trở thành ‘hầm trú ẩn’ an toàn, một tài sản chiến lược mà ai cũng muốn sở hữu để đa dạng hóa dự trữ, giảm bớt phụ thuộc vào các đồng tiền chủ chốt khác.” Xu hướng này, theo ông, tạo ra một lực cầu bền vững và dài hạn cho thị trường kim loại quý.
Chưa hết, bức tranh địa chính trị toàn cầu vẫn đậm đặc những gam màu xám. Từ cuộc đấu đá ảnh hưởng giữa các cường quốc, những diễn biến khó lường ở Bắc Cực và đảo Greenland, cho đến các điểm nóng quen thuộc như Trung Đông, tất cả đều như đổ thêm dầu vào lửa, khiến giới đầu tư hoang mang tột độ. Trong hoàn cảnh đó, vàng lại một lần nữa chứng minh vai trò “kẻ bảo hộ” vững chắc, đặc biệt khi tâm lý thị trường tràn ngập sự thận trọng trước những biến động không thể đoán trước.
Về chính sách tiền tệ, dù “con quái vật” lạm phát tại nhiều nền kinh tế lớn đã chịu hạ nhiệt đôi chút, nhưng hành trình thuần hóa nó vẫn còn rất gian nan và không hề đồng đều. Các ngân hàng trung ương vẫn giữ vững lập trường “thận trọng đến từng hơi thở”, khiến lãi suất thực chưa đủ sức quyến rũ các tài sản rủi ro khác. Điều này vô hình trung biến vàng thành “người hùng thầm lặng”, một kênh bảo toàn giá trị không thể bỏ qua giữa lúc kinh tế toàn cầu tăng trưởng èo uột và rủi ro chồng chất.
Riêng với thị trường vàng Việt Nam, ông Huy chỉ rõ: “Ngoài việc ‘bơi theo’ dòng chảy thế giới, giá vàng trong nước còn chịu ảnh hưởng nặng nề từ những đặc thù riêng biệt. Thị trường Việt Nam dù không quá lớn, nhưng lại vô cùng nhạy cảm với ‘tâm lý đám đông’. Khi các kênh đầu tư khác vẫn đang ‘loay hoay’ tìm đường, vàng nghiễm nhiên trở thành lựa chọn hàng đầu để người dân ‘giữ của’. Đáng nói hơn, cơ chế cung ứng vàng vật chất bị quản lý quá chặt chẽ, khiến thị trường phản ứng chậm chạp trước các cú sốc cung – cầu, và hệ quả là biên độ biến động giá trong ngắn hạn cứ thế mà tăng vọt.”
Ông Huy dự báo, thời gian tới, giá vàng thế giới nhiều khả năng vẫn sẽ “ngự trị” ở mức cao, nhưng các pha tăng – giảm sẽ đan xen nhau, phụ thuộc lớn vào tình hình kinh tế, chính sách tiền tệ và diễn biến địa chính trị toàn cầu. Còn ở thị trường trong nước, giá vàng sẽ tiếp tục chịu “kiềng ba chân” từ xu hướng thế giới và các giải pháp điều hành từ chính phủ.
Sàn vàng ra trận: Liệu có dẹp yên được “chiêu trò” đầu cơ?
Trước tình hình giá vàng đang “nóng hừng hực” như chảo lửa, tại phiên họp quan trọng sáng 26/1, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã “ra lệnh”: trong tháng 2 tới, sàn giao dịch vàng phải khẩn trương đi vào hoạt động! Đây được kỳ vọng sẽ là “án tử” cho những màn làm giá, thổi giá, và chặn đứng cơn sốt đầu cơ đang lăm le nuốt chửng thị trường.
Ông Nguyễn Quang Huy nhận định, sự xuất hiện của sàn giao dịch vàng sẽ mang đến một cơ chế định giá tập trung, minh bạch hơn, phản ánh đúng bản chất cung – cầu. “Nó sẽ như một ‘bộ lọc’ hữu hiệu, loại bỏ những biến động thất thường do tâm lý đám đông, đồng thời trang bị cho cơ quan quản lý thêm công cụ để theo dõi và điều hành thị trường một cách hiệu quả hơn”, ông Huy khẳng định.
Đồng quan điểm, TS Lê Bá Chí Nhân, một chuyên gia kinh tế kỳ cựu, phân tích sâu sắc về những tác động “trọng đại” mà sàn vàng sẽ mang lại: “Đầu tiên, nó là ‘kim chỉ nam’ đưa thị trường vàng Việt Nam thoát khỏi tình trạng phân mảnh, nơi giá cả cứ ‘nhảy múa’ theo tâm lý và cung cầu cục bộ. Khi có sàn tập trung, giá vàng sẽ được niêm yết công khai, theo thời gian thực, dẹp tan mọi nghi ngờ về ‘làm giá’ hay ‘thổi giá’ ảo.”
“Thứ hai, sàn giao dịch vàng sẽ là ‘cây cầu’ thu hẹp khoảng cách ‘trời vực’ giữa giá vàng trong nước và thế giới, đặc biệt là với vàng miếng SJC. Ai cũng biết, chênh lệch hàng chục triệu đồng mỗi lượng đã gây méo mó thị trường và rủi ro cho dân chúng. Với sàn giao dịch, sự liên thông quốc tế sẽ giúp điều chỉnh chênh lệch này về mức hợp lý hơn, trả lại sự công bằng cho thị trường”, TS Nhân nhấn mạnh.
“Và cuối cùng, nhưng không kém phần quan trọng, việc vận hành sàn vàng sẽ trao thêm ‘vũ khí’ điều tiết cho Nhà nước. Thông qua giám sát giao dịch, cơ quan quản lý sẽ nắm bắt tình hình sát sao, chủ động điều hành chính sách tiền tệ, ngoại hối và quản lý thị trường vàng, không còn phải ‘chạy theo’ phản ứng bị động như trước nữa”, vị chuyên gia nói thêm.
Tuy nhiên, TS Lê Bá Chí Nhân cũng thẳng thắn cảnh báo: “Sàn giao dịch vàng không phải là ‘thần dược’ có thể hạ nhiệt giá vàng ngay lập tức. Giữa bối cảnh kinh tế toàn cầu vẫn đang chìm trong bất ổn, lạm phát và rủi ro địa chính trị ngày một leo thang, vàng vẫn sẽ là kênh trú ẩn hấp dẫn. Nếu không có cơ chế vận hành đủ chặt chẽ, quản trị rủi ro không tốt và lộ trình triển khai không phù hợp, sàn vàng thậm chí có thể vô tình tiếp tay cho các giao dịch đầu cơ trong ngắn hạn.”
Nhưng về dài hạn, nếu được ‘thiết kế’ một cách bài bản, minh bạch và gắn chặt với mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô, sàn giao dịch vàng chắc chắn sẽ là một bước ngoặt lịch sử, đưa thị trường vàng Việt Nam phát triển theo hướng hiện đại, giảm dần tính đầu cơ và phục vụ tối đa cho sự tăng trưởng bền vững của nền kinh tế nước nhà.
