Chấn Động Hà Thành: Dòng Họ Phạm Lão Làng Ghi Tên 9 Vị Tiến Sĩ Vào Sử Sách Văn Miếu!

Vượt qua bao thăng trầm lịch sử, một dòng họ lừng danh tại làng Đông Ngạc, Hà Nội vẫn kiên cường giữ lửa truyền thống hiếu học. Họ Phạm – cái tên đã đi vào huyền thoại với 9 vị tiến sĩ được vinh danh tại Văn Miếu Quốc Tử Giám, tạo nên một câu chuyện đầy cảm hứng về tri thức và ý chí vươn lên.

Dòng Họ Vàng Son Ở ‘Làng Tiến Sĩ’ Đông Ngạc: Khi Con Cháu Vẫn Mãi Nối Gót Tiền Nhân!

Hàng thế kỷ trước, làng Đông Ngạc (nay thuộc phường Đông Ngạc, Hà Nội) đã vang danh là ‘đất học’, nơi những sĩ tử họ Phạm liên tiếp vang danh bảng vàng, rạng rỡ quê hương. Đến tận ngày nay, tinh thần ấy vẫn sục sôi trong huyết quản, khi mỗi thành viên của dòng họ đều đặt sự học lên hàng đầu, quyết tâm không phụ công cha ông.

Dòng họ Phạm, hình thành từ thế kỷ 14, là một trong tứ trụ của làng Đông Ngạc, gắn liền với truyền thống khoa bảng lừng lẫy. Mỗi độ Xuân về, đặc biệt vào mùng 4 tháng Giêng, không khí lại tưng bừng khi hàng nghìn con cháu từ khắp nơi tề tựu về nhà thờ, cùng nhau dự lễ Xuân tế, tưởng nhớ công đức tổ tiên.

Tiến sĩ Phạm Gia Vũ (56 tuổi), hiện công tác tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, kiêm trưởng họ Phạm, chia sẻ: “Đây không chỉ là dịp thắp nén hương tri ân mà còn là khoảnh khắc để lớp trẻ thấm nhuần truyền thống, hiểu về cội nguồn và công lao của những bậc tiền nhân.”

Đặc biệt, trong ngày Xuân tế, dòng họ còn tổ chức lễ báo công, long trọng vinh danh những cá nhân xuất sắc có đóng góp cho đất nước hay đạt thành tích cao trong học tập, nghiên cứu. Mọi thông tin đều được ghi chép cẩn thận, cứ 5 năm một lần sẽ được bổ sung vào gia phả, như một lời khẳng định: truyền thống hiếu học sẽ không bao giờ ngừng nghỉ.

Theo lời ông Vũ, bước ngoặt vinh quang bắt đầu từ đầu thế kỷ 16, khi một người con họ Phạm đỗ đại khoa, mở ra một kỷ nguyên khoa bảng kéo dài qua nhiều triều đại phong kiến. Từ đó, dòng họ luôn có người đỗ đạt, trở thành một biểu tượng của ‘làng tiến sĩ’ Đông Ngạc.

Đáng nể phục, dòng họ Phạm đã cống hiến tới 9 vị tiến sĩ được khắc tên trên bia đá tại Văn Miếu Quốc Tử Giám. Trong đó, 7 vị được vinh danh tại Hà Nội, 2 vị tại Huế. Tiếc thay, một tấm bia thời Mạc tại Hà Nội đã thất lạc, nên hiện chỉ còn ghi danh 6 vị. Chưa kể, dòng họ còn có thêm 2 người đỗ sĩ vọng, tương đương với học vị tiến sĩ danh giá.

Không Chỉ Tiến Sĩ, Đông Ngạc Xưa Còn Là ‘Đại Học’ Cho Cả Vùng

Đông Ngạc không chỉ nổi tiếng với những vị quan lớn, mà còn là cái nôi sản sinh ra biết bao thầy đồ uyên bác. Ông Phạm Quang Vinh (59 tuổi) tự hào kể: “Nhiều bậc khoa bảng sau khi vượt qua các kỳ thi Hương, thi Hội đã chọn gắn bó với nghiệp gieo chữ, mở lớp truyền dạy cho con em trong làng và học trò các vùng lân cận. Ngày xưa, cả làng như một trường học lớn, ban ngày lúc nào cũng vang tiếng trẻ ê a, tiếng thầy giảng bài rành rọt.” Thậm chí, không ít những bậc đỗ đạt cao ở các địa phương khác cũng từng là học trò của các thầy đồ làng Đông Ngạc.

Truyền thống hiếu học còn se duyên cho những mối lương duyên độc đáo, gắn kết chặt chẽ các dòng họ lớn trong làng. Tiêu biểu là cụ Phạm Gia Huệ, một thầy đồ trứ danh, thường chọn những học trò xuất sắc nhất để gả con gái. Điển hình là ông Hoàng Nguyễn Thự, học trò ưu tú của cụ, sau này trở thành tổ tiên của dòng họ Hoàng làng Đông Ngạc. Đây chính là cách ‘chiêu hiền đãi sĩ’ tài tình của người xưa để giữ chân hiền tài cho quê hương.

Thế hệ con cháu dòng họ Phạm ngày nay vẫn không ngừng trau dồi tri thức, nối tiếp truyền thống vàng son của cha ông. Những buổi gặp gỡ của các bậc cha chú luôn rôm rả chuyện học hành của lớp trẻ: nào là cháu nào đang khó khăn, cháu nào sắp thi cử, cháu nào đang băn khoăn lựa chọn hướng đi sau phổ thông…

“Chúng tôi luôn xem việc giáo dục con cháu là ưu tiên số một. Không chỉ đầu tư về vật chất, mà còn chú trọng bồi đắp ý thức, đạo đức, để các cháu hiểu rằng con đường học vấn chính là nền tảng vững chắc nhất cho tương lai”, ông Vũ khẳng định. Cách khuyến học của dòng họ rất thực tế, không nặng nề hình thức mà theo sát từng trường hợp cụ thể. Mỗi đứa trẻ được quan tâm, định hướng theo đúng năng lực và sở thích. Người lớn trong họ cũng thường xuyên chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ các em trong quá trình học tập và lựa chọn nghề nghiệp.

Ông Vũ đặc biệt nhấn mạnh tầm quan trọng của sự nêu gương từ thế hệ trước trong việc giữ gìn và phát huy truyền thống. Hiện tại, hậu duệ của họ Phạm đang tỏa sáng trong nhiều lĩnh vực: giáo dục, y tế, nghiên cứu khoa học. Có thể kể đến GS.TS, Nhà giáo Nhân dân Phạm Gia Khánh, nguyên Giám đốc Học viện Quân y; GS.TS Phạm Gia Khải, nguyên Viện trưởng Viện Tim mạch Việt Nam. Thậm chí, nguyên Phó Thủ tướng Phạm Gia Khiêm cũng là một người con ưu tú của dòng họ này.

Khám Phá Dấu Xưa Làng Cổ: Nơi Thời Gian Ngưng Đọng Bên Những Ngôi Nhà Thờ Bí Ẩn

Nhà thờ họ Phạm, nhân chứng sống qua bao biến cố lịch sử của làng Đông Ngạc, kể lại câu chuyện về một ngôi nhà từng là nơi cất giấu lương thực thời cách mạng, trải qua thời gian phong hóa. Đến năm 1985, các cụ trong họ đã đồng lòng trùng tu, xây dựng lại, biến nơi đây thành không gian sinh hoạt ấm cúng của đại gia đình. Hiện tại, dòng họ Phạm tự hào sở hữu một nhà thờ đại tôn bề thế và 16 nhà thờ chi nhỏ hơn, tất cả đều nằm trong khuôn viên yên bình, ẩn chứa một giếng cổ hàng trăm năm tuổi.

Không chỉ dừng lại ở đó, một nhà thờ chi khác của dòng họ còn được xếp hạng di tích cách mạng kháng chiến cấp quốc gia. Nơi đây, từng là tư gia của cụ Phạm Thị Thiền, đã trở thành điểm hội họp bí mật của các cán bộ cách mạng lừng lẫy như Hoàng Văn Thụ, Lê Quang Đạo, đóng góp không nhỏ vào hoạt động của Xứ ủy Bắc Kỳ giai đoạn 1939-1945.

Bà Phạm Thị Xuân Mai, người đang trực tiếp trông coi di tích, nhiệt tình giới thiệu về ngôi nhà kiến trúc truyền thống, gồm 7 gian 2 dĩ, với không gian thờ tự uy nghiêm phía ngoài. Bà tiết lộ một bí mật thú vị: “Phần cổng nhà được xây từ năm 1934, có một lỗ nhỏ ẩn mình phía trên, bên trong xây rỗng, từng là nơi cất giấu tài liệu mật trong những năm tháng kháng chiến cam go.”

Công trình này, chủ yếu làm từ hệ rường cột gỗ xoan vững chắc, vẫn giữ được gần như nguyên vẹn vẻ cổ kính đến ngày nay. Chỉ một vài cột ở hành lang ngoài được thay thế, và phần tiền tế được nâng cao để phù hợp với sinh hoạt của dòng họ, còn lại vẫn vẹn nguyên giá trị lịch sử.

Ngày nay, khi ghé thăm Kẻ Vẽ, hay chính là làng Đông Ngạc, du khách và người dân vẫn dễ dàng cảm nhận được không gian văn hiến ngàn xưa và truyền thống hiếu học thấm đẫm trong từng lối đi, trong lời ăn tiếng nói của người làng. Tất cả hòa quyện vào kiến trúc cổ kính của cổng làng, của những ngôi nhà thờ uy nghi, tạo nên một bức tranh sống động về một vùng đất giàu truyền thống.