Hà Nội đang đứng trước một canh bạc lớn: di dời 860.000 người dân nội đô! Kế hoạch này hứa hẹn giải cứu Thủ đô khỏi cơn ác mộng kẹt xe và quá tải, nhưng liệu đây chỉ là “bình mới rượu cũ” hay một cú hích thực sự cho một tương lai đô thị đáng sống hơn?
Đô thị mới: Nơi ở hay… “đô thị ngủ” giữa lòng Hà Nội?
Thủ đô đang phải vật lộn với gánh nặng dân số, hạ tầng xuống cấp và môi trường ngột ngạt, đặc biệt là khu vực “lõi” từ Vành đai 3 trở vào. Giãn dân nội đô, chuyển bớt cư dân sang các “cực tăng trưởng” như Đông Anh, Gia Lâm, Hòa Lạc, nghe thì mỹ mãn nhưng thực tế lại ẩn chứa vô vàn thách thức.
PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, một chuyên gia có thâm niên, cảnh báo rằng các đô thị vệ tinh không thể chỉ là “khu tập trung dân” mà phải “đi trước một bước”. Tức là, người dân chuyển ra phải được hưởng thụ điều kiện sống tốt hơn, từ trường học, bệnh viện, công viên xanh mướt đến các dịch vụ thiết yếu. Ai mà muốn rời trung tâm “sầm uất” để đến một nơi chỉ có… nhà và đường, đúng không?
Điểm mấu chốt là “sinh kế”! Nếu chuyển ra ngoại thành mà vẫn phải “lặn lội” về trung tâm để mưu sinh, thì e rằng không những ùn tắc chẳng giảm mà còn tăng gấp đôi, gấp ba. Chi phí xã hội sẽ đội lên khủng khiếp, và dân tình lại than trời vì “ra ngoài cũng khổ, vào trong cũng bí bách”. Các đô thị mới phải trở thành “thỏi nam châm” hút doanh nghiệp, hình thành các trung tâm kinh tế, công nghệ cao, chứ không thể biến thành những “đô thị ngủ” buồn tẻ.
Nhìn vào Khu công nghệ cao Hòa Lạc, dù được đầu tư hoành tráng nhưng vẫn chưa thực sự “hút” được người dân nội đô. Nguyên nhân ư? Đơn giản là hệ sinh thái đô thị và cơ hội việc làm chất lượng cao chưa đủ sức cạnh tranh. Khi nơi ở mới cũng là nơi tạo ra thu nhập, lúc đó người dân mới “tự nguyện” xách vali lên và đi, chứ không phải bị động “di chuyển” như một nhiệm vụ.
Metro: “Xương sống” hay “khúc xương” mắc kẹt?
Giãn dân nội đô mà thiếu đường sắt đô thị thì chẳng khác nào “chắp vá” giao thông. PGS.TS Nguyễn Thường Lạng khẳng định: Metro phải là “xương sống” của cả hệ thống! Chỉ khi người dân tin tưởng và chọn metro làm phương tiện đi lại chủ yếu, thì giấc mơ về một Hà Nội thông thoáng mới thành hiện thực.
Các tuyến đường sắt đô thị phải kết nối “ngọt ngào” giữa trung tâm với các vệ tinh như Hòa Lạc, Đông Anh. Mục tiêu là rút ngắn thời gian di chuyển xuống còn 30 phút cho quãng đường 30-40km, đủ sức đánh bại… xe máy và ô tô cá nhân. Tưởng tượng xem, buổi sáng thong dong lên tàu, nhâm nhi cốc cà phê, đọc báo, rồi 30 phút sau đã đến chỗ làm. Nghe có vẻ xa xỉ nhưng đó là mục tiêu phải đạt được!
Hiện tại, dù có Cát Linh – Hà Đông hay Nhổn – ga Hà Nội đã vận hành, nhưng tiến độ chung của metro Hà Nội vẫn còn… rề rà, kéo dài lê thê, khiến niềm tin của người dân hao mòn. Thủ đô cần những cơ chế đặc thù, những giải pháp công nghệ “thần tốc” để đẩy nhanh tiến độ, kiểm soát chi phí và nâng cao hiệu quả đầu tư. Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan làm được, đô thị vệ tinh cách xa 50-60km vẫn “sống khỏe” nhờ metro siêu tốc. Hà Nội ơi, đâu rồi những cú bứt phá?
Mở đường cho giấc mơ đô thị bền vững
Câu chuyện di dời dân hay phát triển metro không chỉ là giải quyết bài toán giao thông “trước mắt”, mà còn là cơ hội vàng để Hà Nội “lột xác”, tái cấu trúc toàn bộ mạng lưới giao thông nội đô một cách khoa học và bền vững hơn.
Điểm yếu chí mạng hiện nay là thiếu các tuyến kết nối ngang, khiến mọi phương tiện cứ đổ dồn vào vài trục đường chính, tạo ra những “nút thắt cổ chai” kinh hoàng. Khi nội đô giãn dân, thành phố sẽ có không gian để mở rộng đường, hình thành các tuyến “chân rết” linh hoạt, kết nối thông suốt với Vành đai 2, Vành đai 2,5. Đặc biệt, khu phố cổ và nội đô lịch sử sẽ có cơ hội được “thở”, với những tuyến đường “bàn cờ” mới giúp phân tán lưu lượng, bổ sung không gian công cộng, nâng tầm chất lượng sống.
Tóm lại, di dời dân cư không chỉ là giảm số người trong nội đô, mà còn là đặt nền móng cho một hệ thống giao thông hiện đại, bền vững, phục vụ sự phát triển dài hạn của Thủ đô. Đây là “cơ hội vàng” nhưng cũng là “cửa ải” đầy cam go, đòi hỏi tầm nhìn xa, quyết tâm chính trị thép và sự đồng bộ từ mọi phía. Nếu bỏ lỡ, Hà Nội có thể sẽ tiếp tục lún sâu vào vòng xoáy quá tải và phát triển chắp vá, biến “Thủ đô ngàn năm văn hiến” thành “Thủ đô ngàn năm tắc đường” mất thôi!
