Sau Tết âm lịch, dòng xe bắt đầu chạy liền mạch trên đoạn Vành đai 1 từ Hoàng Cầu đến Voi Phục – tuyến đường từng được nhắc tới suốt nhiều thập niên như một ‘điểm nghẽn không thể gỡ’ của Hà Nội. Ngay cả khi những đoạn cũ vẫn còn ùn tắc, trên phần tuyến mới, máy móc và con người đang làm việc gần như không nghỉ, như thể đang chạy đua với thời gian để khơi thông mạch giao thông vốn bị bó chặt suốt nhiều năm. Một sự kiện, một thông điệp rõ ràng: Hà Nội đã chuyển mình, từ “nói” sang “làm” một cách dứt khoát.
Những con số “biết nói” cho thấy sự thay đổi ngoạn mục. Tổng diện tích thu hồi hơn 153.000 m², liên quan gần 2.000 hộ dân và tổ chức. Chỉ trong hơn 5 tháng trước Tết, các phường Ô Chợ Dừa, Giảng Võ, Láng đã hoàn thành bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho 1.295 hộ dân – trong khi suốt 7 năm trước đó, cả dự án mới giải quyết được vỏn vẹn 686 hộ. Rõ ràng, thủ tục không tự nhiên thay đổi, nhưng cách tiếp cận, tinh thần làm việc đã hoàn toàn khác biệt.
Việc thành phố chính thức thông xe kỹ thuật đoạn Vành đai 1 Hoàng Cầu – Voi Phục vì thế không chỉ khép lại một điểm nghẽn hạ tầng kéo dài hàng chục năm, mà còn phát đi một tín hiệu quan trọng hơn, một lời khẳng định đanh thép: Hà Nội đã chuyển sang hành động, quyết liệt và không khoan nhượng.
Nguyên Bộ trưởng Kế hoạch và Đầu tư Võ Hồng Phúc không giấu nổi sự ấn tượng với cách Hà Nội xử lý tuyến đường này. Ông nhớ lại, đoạn Vành đai 1 từ Hoàng Cầu đến Voi Phục đã được nhắc tới từ những năm 1990, qua bao nhiệm kỳ lãnh đạo, từng đoạn được mở nhưng cuối cùng vẫn không thể làm dứt điểm vì vướng mắc giải phóng mặt bằng, thủ tục rườm rà, đền bù khó khăn. Một điểm nghẽn “kinh niên” tưởng chừng “bất khả thi”.
Điều đáng tiếc là nếu làm từ sớm, chi phí giải tỏa khi đó rất thấp, phần lớn đất dọc tuyến còn là đất nông nghiệp. Sự chần chừ kéo dài đã khiến cơ hội vàng bị bỏ lỡ, chi phí thì đội lên chóng mặt theo thời gian, biến nó thành một trong những đoạn đường “đắt nhất hành tinh”. Chỉ đến khi có một “nhạc trưởng” mới vào cuộc quyết liệt, những việc từng bị coi là ‘không làm được’ mới bắt đầu được tháo gỡ. Bài học rút ra rất rõ: Xác định mục tiêu là chưa đủ, điều quyết định nằm ở việc có hành động đủ sớm và đủ dứt khoát hay không.
Sự thay đổi này gắn với một tinh thần điều hành mới đầy dứt khoát. Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Duy Ngọc đã nhấn mạnh nguyên tắc xuyên suốt, như một kim chỉ nam: Dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, làm đến cùng; lấy hiệu quả công việc và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp làm thước đo. Không còn chỗ cho sự chần chừ, trì hoãn.
Tinh thần ấy không chỉ dừng ở khẩu hiệu mà được cụ thể hóa bằng cách tiếp cận ‘6 rõ’– rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ kết quả – và việc tập trung tháo gỡ 5 điểm nghẽn đô thị tồn tại nhiều năm: Ùn tắc giao thông, trật tự đô thị, ô nhiễm môi trường, úng ngập và vệ sinh an toàn thực phẩm. Một cú “đấm thẳng” vào những vấn đề nhức nhối.
… và những “siêu dự án” nghìn tỷ
Từ điểm mở Vành đai 1, một làn sóng hạ tầng mới bắt đầu hiện rõ, kéo theo sự thay đổi sâu rộng trong cách Hà Nội tổ chức lại không gian phát triển. Chủ tịch UBND thành phố đã ký 10 quyết định lệnh xây dựng công trình khẩn cấp, tổng mức đầu tư hơn 5.500 tỷ đồng, yêu cầu hoàn thành ngay trong năm 2026. Thông điệp không thể rõ ràng hơn: Những việc bức xúc kéo dài không còn được phép xử lý theo nhịp độ cầm chừng nữa!
Từ cuối năm 2025, sau khi công bố kế hoạch giãn dân với khoảng 860.000 người di dời khỏi khu vực nội đô trong vòng 20 năm tới, Hà Nội thực sự bước vào một pha tăng tốc phát triển hạ tầng với quy mô chưa từng có. Một cuộc “đại phẫu” đô thị!
Ngày 19/12/2025, thành phố đồng loạt khởi công 7 dự án hạ tầng – đô thị trọng điểm, tổng mức đầu tư sơ bộ gần 1,9 triệu tỷ đồng. Đây không chỉ là những công trình đơn lẻ mà là các mảnh ghép của một cấu trúc phát triển mới, định hình diện mạo Thủ đô trong tương lai.
Nổi bật trong số đó là Khu đô thị thể thao Olympic và Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng – hai dự án mang tính biểu tượng cho hướng mở không gian phát triển của Thủ đô. Song hành với các trục giao thông và vành đai, tuyến metro số 5 (Văn Cao – Hòa Lạc) dài gần 40km được xác định là xương sống của mô hình phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng, kết nối khu vực trung tâm với phía Tây thành phố. Một mạng lưới giao thông hiện đại đang dần thành hình.
Đặc biệt, việc Hà Nội chuẩn bị triển khai xây dựng 7 cây cầu vượt sông Hồng mang ý nghĩa chiến lược, không chỉ bổ sung năng lực giao thông mà còn tái cấu trúc toàn bộ không gian phát triển của Thủ đô. Khi các cây cầu mới hình thành, sông Hồng không còn là ranh giới tự nhiên chia cắt đô thị mà trở thành trục kết nối, trục cảnh quan và động lực tăng trưởng mới. Sông Hồng sẽ không chỉ là dòng chảy lịch sử mà còn là dòng chảy của tương lai.
Điều đáng chú ý là các dự án này đang được ‘xâu chuỗi’ thành một mạng lưới kết nối gồm các tuyến vành đai, trục xuyên tâm, metro và hệ thống cầu vượt sông Hồng. Cùng một khung pháp lý nhưng kết quả khác nhau khi trách nhiệm được giao rõ và quyết tâm được đẩy lên cao nhất. Khi những ‘nút thắt đất đai’ được tháo gỡ, hạ tầng không chỉ mở đường mà còn mở ra dư địa tái cấu trúc kinh tế, đưa Hà Nội lên một tầm cao mới.
Ở tầm nhìn dài hạn, những chuyển động này nằm trong một khung định hướng rất tham vọng. Hà Nội vừa phê duyệt nhiệm vụ Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm, áp dụng cho toàn bộ 126 đơn vị hành chính cấp xã trên không gian khoảng 3.360 km². Một tầm vóc mới cho Thủ đô.
Thành phố được tổ chức theo mô hình ‘đa cực – đa trung tâm, đa tầng – đa lớp’, phát triển theo chiều sâu, hướng tới đô thị xanh, thông minh, giàu bản sắc và liên kết chặt chẽ với các đô thị vệ tinh; trong đó sông Hồng giữ vai trò trục xanh và trục động lực phát triển mới. Một tương lai “xanh, thông minh, bản sắc” đang chờ đón.
Cụ thể hóa quy hoạch này, Hội đồng Nhân dân TP. Hà Nội đã thông qua danh mục các dự án chiến lược giai đoạn 2026–2035, trong đó đáng chú ý là kế hoạch hình thành 5 khu đại đô thị mới quy mô lớn với tổng diện tích khoảng 49.700 ha và tổng mức đầu tư ước tính gần 4 triệu tỷ đồng. Những con số khổng lồ cho thấy tham vọng của Hà Nội.
Các khu đô thị này được phân bố dọc Vành đai 4 và các hướng phát triển chiến lược của Thủ đô, nhằm giãn mật độ khu lõi, tăng không gian xanh và hạ tầng xã hội, tạo dư địa phát triển mới và giảm áp lực cho nội đô lịch sử. Một chiến lược thông minh để “giãn nở” và tái cân bằng đô thị.
Có thể nói, Hà Nội đang bước vào một chu kỳ phát triển mới, nơi năng lực tổ chức thực thi và khả năng mở không gian trở thành thước đo quan trọng nhất của tăng trưởng. Không còn là chuyện “có làm được không”, mà là “làm được đến đâu”!
Khát vọng lớn, bài toán không hề dễ
Về kinh tế, Hà Nội đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân trên 11%/năm trong giai đoạn 2026–2045; GRDP bình quân đầu người dự kiến đạt khoảng 17.000 USD vào năm 2035, 45.000 USD vào năm 2045 và khoảng 100.000 USD vào năm 2065. Những con số “trong mơ” ấy đã được đặt lên bàn. Vấn đề còn lại là năng lực biến khát vọng ấy thành tăng trưởng thực, một thách thức không hề nhỏ.
Tuy nhiên, theo TS Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương, thách thức lớn nhất của Hà Nội nằm ở xu hướng tăng trưởng đang giảm dần trong thời gian dài. Một lời cảnh báo đáng suy ngẫm.
Giai đoạn 2011–2015, GRDP của Thành phố tăng trung bình 7,35%/năm; giai đoạn 2016–2020 còn khoảng 7%; và giai đoạn 2021–2025 chỉ quanh mức khoảng 6,6%. Để cả giai đoạn 2021–2030 đạt mức tăng trưởng bình quân 8,5% như quy hoạch, 5 năm còn lại Hà Nội buộc phải tăng trưởng khoảng 10% mỗi năm – một áp lực cực kỳ lớn, đòi hỏi những cú hích mạnh mẽ chưa từng có.
Vấn đề không chỉ nằm ở nhịp độ mà ở cấu trúc tăng trưởng. Hà Nội đã hình thành cơ cấu kinh tế mang tính ‘hậu công nghiệp’ khá sớm, khi khu vực dịch vụ chiếm tới 66% GRDP, trong khi công nghiệp – xây dựng chỉ khoảng 21%, riêng công nghiệp chế biến, chế tạo vào khoảng 15%. Một sự mất cân bằng cần được điều chỉnh.
Một nghịch lý khác là Hà Nội huy động được lượng vốn đầu tư xã hội rất cao, tương đương gần 39% GRDP nhưng hiệu quả đầu tư lại thấp, thể hiện qua hệ số ICOR cao. Đầu tư nhà nước vẫn chiếm tỷ trọng lớn; khu vực tư nhân chiếm khoảng 56% trong khi FDI chỉ vào khoảng 6,5% và có xu hướng giảm từ năm 2020. Dòng vốn chưa được tối ưu, một bài toán đau đầu.
Đáng lưu ý, bất động sản – lĩnh vực có đóng góp không lớn vào tăng trưởng GRDP lại thu hút tới khoảng 13% tổng vốn đầu tư xã hội, trong khi các lĩnh vực nền tảng cho tăng trưởng dài hạn như khoa học công nghệ, y tế, giáo dục lại chưa được đầu tư tương xứng. Liệu đây có phải là một sự chệch hướng?
Tăng tốc nhưng phải “đổi số”, “đổi đường”
Từ góc nhìn đó, ý nghĩa lớn nhất của giai đoạn hiện nay không chỉ nằm ở quy mô dự án hay con số vốn đầu tư mà ở việc Hà Nội có tận dụng được ‘cửa sổ hạ tầng’ để đổi mô hình phát triển hay không. Hà Nội không thể và cũng không cần trở thành một ‘tỉnh công nghiệp’ theo nghĩa thuần túy, đó không phải là con đường dành cho một Thủ đô.
Thách thức của Thủ đô là xây dựng một mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất, dịch vụ tri thức, công nghiệp công nghệ cao, logistics và kinh tế sáng tạo, tương xứng với vai trò trung tâm chính trị, hành chính, khoa học và giáo dục của cả nước. Một cuộc chuyển mình toàn diện, một tầm nhìn đột phá.
Vành đai 1 thông xe không chỉ giúp giảm tắc đường. Nó cho thấy một điều quan trọng hơn, một lời khẳng định đầy sức nặng: Khi bộ máy vận hành đúng nhịp, những việc tưởng như không thể vẫn có thể làm được. Hà Nội đã chứng minh điều đó.
Hà Nội đang bước vào giai đoạn tăng tốc, vì vậy, vấn đề không còn là có dám tăng tốc hay không mà là tăng tốc theo hướng nào trên chính chặng đường phát triển dài hạn của mình. Một cuộc “chạy đua” mà ở đó, chất lượng và chiến lược mới là yếu tố quyết định.
