Nicola Pietrangeli, tay vợt người Ý đã qua đời ở tuổi 92, giữ kỷ lục chơi nhiều trận Davis Cup hơn bất kỳ ai trong lịch sử giải đấu này, một giải đấu đã tồn tại từ năm 1900. Trong những ngày mà các quốc gia quần vợt hàng đầu thi đấu nhiều trận Davis Cup hơn so với hệ thống hiện tại, Pietrangeli đã tham gia 66 trận trong 18 năm, lập nên một thành tích đáng tự hào với 120 trận thắng và chỉ 44 trận thua. Trong số đó, 78 chiến thắng là ở nội dung đơn, và 42 chiến thắng đôi của ông có sự góp sức của người đồng đội thường xuyên, Orlando Sirola.
Ngay cả trong kỷ nguyên thành công vượt trội của quần vợt Ý hiện tại, với dẫn đầu là nhà vô địch Wimbledon đương nhiệm Jannik Sinner, Pietrangeli vẫn sẽ được nhớ đến như một trong những vận động viên thanh lịch và được ngưỡng mộ nhất của đất nước ông.
Lối chơi của ông dựa trên kỹ năng kiểm soát sân và một trong những cú trái tay đẹp mắt và hiệu quả nhất mà làng quần vợt từng chứng kiến. Phần lớn thành công của ông đến từ các sân đất nện ở châu Âu, nhưng ông cũng đủ giỏi trên sân cỏ để lọt vào bán kết Wimbledon năm 1960. Sau khi đánh bại hạt giống số 2 Barry MacKay của Mỹ ở tứ kết, ông đã để thua Rod Laver với tỷ số 6-4 ở set thứ năm, dù đã dẫn trước hai set một.
Ba tuần trước đó, Pietrangeli đã khẳng định vị thế ông hoàng sân đất nện khi bảo vệ thành công danh hiệu Pháp mở rộng mà ông đã giành được năm trước, với chiến thắng năm set trước một trong những tay vợt Nam Mỹ xuất sắc nhất thời bấy giờ, Luis Ayala của Chile. Tuy nhiên, cách ông để mất ngôi vương Pháp mở rộng năm 1961 mới là điều đọng lại trong ký ức. Pietrangeli đối mặt với một tay vợt trẻ người Tây Ban Nha tên là Manuel Santana, người có cha từng là quản lý sân tại một câu lạc bộ ở Madrid.
Đó hóa ra là một trận đấu hoàn hảo – cú trái tay cổ điển của người Ý tranh giành sự vượt trội trước cú thuận tay bùng nổ của Santana, được bổ trợ bằng những cú bỏ nhỏ tinh tế của tay vợt người Tây Ban Nha. Trận đấu đã khiến khán giả sân trung tâm Roland Garros chăm chú theo dõi, thỉnh thoảng lại bùng nổ những tràng vỗ tay cuồng nhiệt khi khán giả phản ứng trước bữa tiệc quần vợt sân đất nện tuyệt vời đang được trình diễn trước mắt họ.
Pietrangeli đã dẫn trước hai set một, nhưng không thể ngăn chặn tay vợt trẻ hơn giành quyền kiểm soát trận đấu ở những giai đoạn cuối với màn trình diễn đầy quyết liệt. Khi Santana kết thúc trận đấu với tỷ số 4-6, 6-1, 3-6, 6-0, 6-2, cựu cậu bé nhặt bóng đã gục vào vai nhà vô địch vừa bị đánh bại trong nước mắt. Đột nhiên, Pietrangeli thấy mình phải an ủi người đã vừa tước đi danh hiệu của mình.
Pietrangeli, bạn bè thường gọi là Nikki, sinh ra tại Tunis, là con trai của Anna (nhũ danh von Yourgens) và Giulio Pietrangeli. Khi gia đình ông chuyển đến Rome, Pietrangeli bắt đầu chơi quần vợt tại một trong những câu lạc bộ hàng đầu của thành phố, Circolo Canottieri. Nhanh chóng khẳng định mình là một tay vợt trẻ xuất sắc, Pietrangeli sớm trở thành một phần không thể thiếu của đội tuyển Davis Cup Ý vào giữa những năm 1950. Khi các tay vợt như Fausto Gardini và Beppe Merlo bắt đầu kết thúc sự nghiệp của họ, Nicola Pietrangeli đã trở thành thần tượng thể thao mới của Ý.
Sự hợp tác của Pietrangeli với Sirola cao 1m98 có nghĩa là Ý thường xuyên có thể giành được điểm đôi quan trọng. Sức mạnh của sự kết hợp này đã giúp Pietrangeli dẫn dắt đất nước mình đến trận chung kết Davis Cup đầu tiên vào năm 1960. Họ lặp lại thành tích này một năm sau đó nhưng, không may cho tất cả các quốc gia có sân nhà là đất nện, vòng thách đấu Davis Cup, như cách gọi lúc bấy giờ, hầu như luôn được chơi trên sân cỏ, vì lý do đơn giản là quốc gia đương kim vô địch không phải thi đấu từ đầu. Vì vậy, Australia, với Laver và Roy Emerson trong đội hình, có lợi thế rất lớn tại sân vận động White City, Sydney, năm 1960 và tại Kooyong ở Melbourne 12 tháng sau đó. Các tay vợt Ý đã không giành được một trận nào trong cả hai trận chung kết.
Hệ thống vòng thách đấu đã cho phép Australia và Mỹ luân phiên giữ Cúp kể từ năm 1937. Thật khó tin, hai quốc gia này đã độc quyền từ thời điểm đó cho đến khi vòng thách đấu bị bãi bỏ vào năm 1972, và ngay cả sau đó, Mỹ vẫn giữ Cúp thêm hai năm nữa cho đến khi sự độc quyền bị phá vỡ khi Ấn Độ từ chối thi đấu với Nam Phi trong trận chung kết năm 1974 vì chính sách phân biệt chủng tộc apartheid.
Nhưng Pietrangeli vẫn chưa dừng lại với giải đấu yêu thích của mình. Được bổ nhiệm làm đội trưởng đội tuyển Ý vào giữa những năm 70, cuối cùng ông đã đạt được mục tiêu khi dẫn dắt Adriano Panatta, Corrado Barazzutti và Paolo Bertolucci vào trận chung kết năm 1976. Một lần nữa, Ý lại phải thi đấu trận chung kết ở phía bên kia thế giới, nhưng lần này điều đó không còn quan trọng nữa vì đối thủ của họ là Chile, sân đấu là đất nện và họ đã thắng 4-1. Panatta là người hùng mới nhưng vinh quang cũng thuộc về Pietrangeli một cách xứng đáng.
Không bao giờ là người ngại đối đầu với tranh cãi, Pietrangeli là nhân vật trung tâm vào cuối những năm 60 khi cuộc chiến giành quyền kiểm soát môn thể thao này đang diễn ra giữa hàng ngũ chuyên nghiệp ngày càng phát triển và giới nghiệp dư cũ. Anh đang dẫn đầu cuộc chiến nhằm mở cửa quần vợt cho các chuyên gia – điều cuối cùng đã xảy ra vào năm 1968 – nhưng ngay trước đó, chủ tịch liên đoàn Ý bảo thủ, Giorgio de Stefani, bản thân là cựu số 1 Ý, đã đe dọa sẽ loại Anh ra khỏi liên đoàn quốc tế vì đã thúc đẩy các kế hoạch “bất hợp pháp” nhằm chấp nhận các chuyên gia vào dòng chính của môn thể thao này.
Pietrangeli đã kể cho tôi nghe những điều trong các cuộc trò chuyện riêng, và khi tôi gọi điện cho ông vào năm 1967 để yêu cầu ông ghi lại những sự thật nổi bật, ông đã làm vậy, thừa nhận rằng De Stefani, nhân danh liên đoàn Ý, đã trả tiền cho ông để giữ vị thế nghiệp dư. “Vâng, họ đã trả tiền cho tôi”, Pietrangeli thừa nhận, do đó đã phơi bày mức độ đạo đức giả và “chuyên nghiệp trá hình” tràn lan trong giới quần vợt nghiệp dư vào thời điểm đó. Tiết lộ của Pietrangeli chỉ giúp đẩy nhanh sự sụp đổ của trật tự cũ.
Pietrangeli, một người đa ngôn ngữ, hóm hỉnh và quyến rũ, tiếp tục là một nhân vật lớn trong làng quần vợt châu Âu, và đã tham gia điều hành Giải Ý Mở Rộng vào nhiều thời điểm khác nhau. Năm 2006, một trong những sân vận động tại khu liên hợp thể thao Foro Italico ở Rome, với khán đài lát đá cẩm thạch và được bao quanh bởi các bức tượng khổng lồ, đã được đổi tên thành Stadio Nicola Pietrangeli để vinh danh ông.
Năm 1960, ông kết hôn với Susanna Artero, một người mẫu, và có ba người con trai. Sau khi ly hôn vào giữa những năm 70, ông có mối quan hệ bảy năm với người dẫn chương trình truyền hình Licia Colò. Ông ra đi để lại hai người con trai, Marco và Filippo; người con trai thứ ba, Giorgio, đã qua đời vào đầu năm nay.
